Duimbasis artrose

Wat is het

Duimbasis artrose is slijtage van het gewricht aan de basis van de duim (afbeelding 1). Het duimbasis gewricht heeft een zadelvorm en wordt gevormd door een handwortelbotje (os trapezium) en het middenhandsbeen (os metacarpale) van de duim. De speciale vorm van dit gewricht zorgt voor de grote bewegingsvrijheid van de duim en de mogelijkheid samen met de vingers een knijpbeweging te maken.

In gezonde gewrichten zijn de uiteinden van de botten geheel bedekt met kraakbeen, waardoor deze soepel en pijnloos langs elkaar bewegen. Bij artrose slijt de kraakbeenlaag, waardoor de botten direct met elkaar in contact komen. Dit geeft pijn en een verminderde beweeglijkheid.

Duimbasis 1

Afbeelding 1: Links; schematische weergave plaats van duimbasis gewricht met artrose. Rechts; röntgenfoto toont (blauwe cirkel) artrose van het duimbasis gewricht.

Oorzaak

Artrose van de duimbasis is de meest voorkomende slijtage in de hand. De grote beweeglijkheid van dit gewricht in combinatie met de hoge belasting van dit gewricht bij gebruik van de duim (zoals bij vastpakken van voorwerpen en knijpen) worden verantwoordelijk gehouden voor het veelvuldig voorkomen van artrose. De bij vrouwen aanwezige vlakkere vorm van dit gewricht in combinatie met ruimere gewrichtsbanden en toegenomen beweeglijkheid zijn waarschijnlijk de reden waarom bij vrouwen duimbasis slijtage vaker voorkomt. Ongeveer 1 op de 4 vrouwen boven de 40 jaar heeft op een röntgenfoto afwijkingen, bij mannen is dit 1 op de 12.

Eerder opgelopen verwondingen aan het gewricht, zoals een breuk of een ernstige verstuiking, en hypermobiliteit van het gewricht kunnen de kans op het ontstaan van deze vorm van artrose op jongere leeftijd vergroten.

Klachten

Het meest voorkomende symptoom van duimbasis artrose is een diepe, zeurende pijn aan de basis van de duim. Meestal in de duimmuis, soms ook meer aan de handrugzijde. De pijn verergert vaak bij activiteiten waarbij een knijpbeweging wordt gemaakt, zoals het opendraaien van potten en flessen en het draaien van deurknoppen en sleutels. Ook schrijven is vaak een probleem. Bij ernstige afwijkingen treedt er ook in rust en 's nachts pijn op.

Bij toename van de artrose zal geleidelijk gewrichtsmisvorming en ontwrichting optreden. Dit leidt tot een duidelijke zwelling ter plaatse van de duimbasis en een afwijkende stand van de duim. Het bewegen van de duim wordt dan verder beperkt en de ruimte tussen de duim en de wijsvinger wordt kleiner. Het maken van een spreidbeweging, noodzakelijk voor het grijpen van voorwerpen, wordt dan bemoeilijkt. Ter compensatie zal het gewricht direct gelegen naast het aangetaste duimbasis gewricht gaan overstrekken. De duim krijgt een Z-vormige standsafwijking.

De afwijking is meestal goed zichtbaar op een röntgenfoto, maar een directe samenhang tussen de ernst van de klachten en het beeld op de röntgenfoto is niet altijd aanwezig.

Behandeling en Operaties

Milde artrose van de duim kan vaak zonder operatie worden behandeld. De pijn kan worden verlicht door pijnstillers, speciaal aangemeten afneembare spalken en het beperkt inspuiten van corticosteroïden. Er kunnen verscheidene typen afneembare spalken (braces) worden aangemeten en op maat gemaakt om de duim tijdens activiteiten te ondersteunen en zo de pijn te verminderen.

Duimbasis 2

Afbeelding 2: verscheidene typen brace voor gebruik bij duimbasis artrose.

Operaties

Patiënten met vergevorderde artrose en patiënten die niet reageren op de niet-operatieve behandeling kunnen in aanmerking komen voor een operatie. Er bestaan verschillende operatietechnieken.

1. Resectie-artroplastiek
Het aangedane pijnlijke gewrichtsoppervlak wordt verwijderd en de verkregen holte wordt opgevuld met peesweefsel of ander materiaal. Er zijn verschillende resectie-artroplastiek technieken.

1a. Trapezium excisie en peesinterpositie
Hierbij wordt het door artrose aangetaste duimbasis gewricht verwijderd door middel van het verwijderen van een deel van het handwortelbotje (trapezium). De ruimte die ontstaat, wordt opgevuld met een opgerold stukje pees uit de onderarm. Deze operatie kan zowel op traditionele chirurgische wijze (d.m.v. een huidsnede) als met een kijkoperatie (artroscopie) worden verricht.

Na de operatie wordt gips om duim en pols aangebracht. Na 2 tot 3 weken wordt het gips verwijderd en wordt een afneembare spalk gemaakt. Onder begeleiding van een handtherapeut wordt dan begonnen met actieve oefentherapie. Meestal duurt het nog enige maanden voor het gewenste eindresultaat is bereikt.

1b. Trapezium excisie en herstel band (vlg Burton-Pellegrini)
Bij deze operatie wordt het door artrose aangetaste duimbasis gewricht verwijderd door middel van het verwijderen van het gehele handwortelbotje (trapezium). Met behulp van een pees uit de onderarm wordt een nieuwe en stabiele ophanging van de duimbasis gemaakt. Dit ter voorkoming van verder inzakken en verkorten van de duim.

Na de operatie wordt gips om duim en pols aangebracht. Na 4 weken wordt het gips verwijderd en wordt een afneembare spalk gemaakt. Onder begeleiding van een handtherapeut wordt dan begonnen met actieve oefentherapie. Meestal duurt het nog enige maanden voor het gewenste eindresultaat bereikt is.

Duimbasis 3

Afbeelding 3: Links; schematische voorstelling van operatie met verwijderen handwortelbotje (trapezium) en verrichten van herstel band. Rechts; röntgenfoto's na operatie, pijl ter plaatse van verwijderd handwortelbotje (trapezium).

2. Artrodese
Artrodese is de techniek waarbij het duimbasis gewricht wordt vastgezet. Het gewricht wordt in een zo gunstig mogelijke stand vastgezet met een klein plaatje en schroef. Na de operatie wordt gips voor een week of vier aangebracht. Middels röntgenonderzoek wordt beoordeeld of het gewricht goed vastgroeit en of de belasting mag worden uitgebreid. Na een dergelijke operatie is de kracht in de duim goed maar de beweeglijkheid wel enigszins beperkt. Het plat op tafel leggen van de hand en het maken van contact tussen duim en pink kan moeilijk zijn.

3. Kunstgewricht / prothese
Het aangedane gewricht wordt vervangen door een kunstgewricht (prothese). Er bestaan vele typen prothesen voor de duimbasis. Na het plaatsen van de prothese wordt een gips voor de duim aangemeten voor 1 à 2 weken (afhankelijk van de stabiliteit). Hierna wordt een afneembare spalk aangemeten en wordt gestart met oefentherapie. Zware belasting wordt afgeraden in verband met eerder slijten en het vroegtijdig los gaan zitten van de prothese.

Alle operatieve methoden hebben specifieke voor- en nadelen. Welke operatie wordt verricht, is o.a. afhankelijk van de mate van artrose (van zowel duimbasis als omliggende gewrichten), de botkwaliteit, de stand en stabiliteit van de duimbasis en uw wensen ten aanzien van de beweeglijkheid en belastbaarheid. In overleg met u wordt de meest geschikte behandeling gekozen.

In de meest gevallen wordt gekozen voor één van de twee bovengenoemde resectie-artroplastieken. Dit mede gezien de goede resultaten, ook op de lange termijn. De pijnklachten zijn meestal geheel verdwenen of fors verminderd en er is behoud van beweeglijkheid met een relatief goede stabiliteit en kracht. Gebruik van de duim is hierdoor weer goed mogelijk.

Operatie risico's

Zoals bij alle operaties kunnen complicaties wondinfectie of bloeding optreden. Deze kans is echter klein en de meeste complicaties zijn goed te behandelen. Het optreden van dystrofie ofwel CRPS (Chronisch Regionaal Pijn Syndroom) is zeldzaam. Vroegtijdige onderkenning en behandeling is gewenst om functiestoornissen te voorkomen.

Bij alle operaties ter plaatse van de duimbasis kunnen zenuwtakjes naar de huid rondom het litteken tijdelijk of blijvend beschadigd zijn, waardoor zeer plaatselijk een doof gevoel van de huid aanwezig is.

Een specifieke complicatie van een artrodese is het niet aan elkaar vastgroeien van de botten. Als dit gebeurt, moet de operatie opnieuw worden verricht.

Een specifieke complicatie van een prothese is het uit de kom schieten van de prothese en pijnlijke instabiliteit. Zoals bij alle kunstgewrichten kan de prothese op termijn slijten en loslaten. Dit gaat gepaard met pijn en botverlies, een nieuwe operatie is dan noodzakelijk

Tot slot

Voor meer informatie kunt u een afspraak maken op het Haga Hand- en Polscentrum of de polikliniek Orthopedie via nummer 070 - 2106398.

Contact

Orthopedie 
Locatie Leyweg

Telefoon(070) 210 6398

image_3006Meer informatie
Locatie Sportlaan

Telefoon(070) 210 6398

image_3006Meer informatie
Juliana Kinderziekenhuis

Telefoon(070) 210 7300 (afsprakenbureau)