Hallux rigidus

Hallux is de Latijnse naam voor grote teen. En 'rigidus' betekent stijf. Dus letterlijk vertaald is hallux rigidus: stijve grote teen. Dit is meestal het gevolg van slijtage (artrose) van het grote teengewricht.

In dit gewricht komen twee botjes samen: het eerste middenvoetsbeentje en het eerste kootje van de grote teen. Die botten zijn voorzien van een laagje glad kraakbeen, zodat het gewricht soepel kan bewegen. Op zich is het normaal dat met het toenemen van de leeftijd kraakbeen in een gewricht van dikte en samenstelling verandert. Maar bij artrose is de slijtage van het kraakbeen overmatig. Het kraakbeen wordt dun, brokkelig, of verdwijnt helemaal. Het lichaam kan dit niet meer repareren.

Rigidus 1004001001001

Het aangedane gewricht bij een hallux rigidus (rood) aan de basis van de grote teen.

Oorzaak

Net als bij andere vormen van artrose is niet één enkele oorzaak die alle slijtage van de grote teen verklaart. De meest voorkomende oorzaken zijn:

  • een fractuur of zgn. micro-traumata (alsmaar kleine tikken tegen het gewricht, bv. bij voetbal)
  • bepaalde ziekten als reumatoïde artritis (reuma) of jicht
  • bij verlammingen en bij een jarenlang bestaande hallux valgus
  • soms ook jaren na een operatie voor een hallux valgus

Maar vaak is er geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. Dit laatste wordt dan 'idiopathisch' genoemd.

Klachten

De belangrijkste klacht is pijn aan het grote teen gewricht. Dit kan gepaard gaan met ochtendstijfheid en startpijn (pijn bij de eerste stappen met lopen). De meeste pijn wordt gevoeld bij het afwikkelen van de voet. Omdat dan, soms ongemerkt, meer over de buitenkant van de voet afgewikkeld wordt, kan er ook pijn in de rest van de voorvoet ontstaan. Ook kan er wisselend zwelling van het gewricht zijn. Bij langdurig bestaan ontstaat meestal een bobbel aan de bovenkant bij de grote teen, de zgn. 'osteofyt'.

Rigidus 2002001001001

Osteofyt bij hallux rigidus

Diagnose

De diagnose is vrij eenvoudig te stellen op het verhaal van de klachten en het lichamelijk onderzoek met een bewegingsbeperking van de grote teen, soms met crepitaties (zacht kraken). De grote teen beweegt meestal pijnlijk. Soms is een bobbel voelbaar.

Een röntgenfoto bevestigt zowel de diagnose als het stadium van de artrose. Bovendien kan de foto soms een idee geven over de oorzaak van de artrose en eventuele andere afwijkingen aantonen of uitsluiten. Ander röntgenonderzoek of een scan is overbodig. Soms is bloedonderzoek nodig, naar bijvoorbeeld jicht.

Rigidus 3002001001001

Röntgenfoto hallux rigidus bovenaanzicht Zijaanzicht van de osteofyt

Behandeling

Niet-operatief
In eerste instantie zal een niet operatieve behandeling ingesteld worden. Deze kan bestaan uit o.a. pijnstillers en ontstekingsremmers om de zwelling te verminderen. Verder is een goede oplossing het dragen van schoenen met een stijve zool - die laten minder afwikkeling toe. Hetzelfde geldt voor een (stijve) steunzool. Er kan ook afwikkeling gewonnen worden door een aanpassing aan de schoen: een zgn. voorvoet-afwikkelbalk.

Het nadeel van deze oplossing is natuurlijk dat dit onder alle schoenen aangebracht moet worden. In laatste instantie kunnen maatschoenen worden voorgeschreven.

Het effect van kraakbeenherstel- bevorderende middelen als glucosamine (tabletten) en hyaluronzuur (injecties) is (nog) niet wetenschappelijk bewezen voor een hallux rigidus en wordt daarom in het HagaZiekenhuis niet toegepast.

Rigidus 4002001001001

Voorvoet-afwikkelbalk en (confectie)schoen met voorvoetafwikkeling

Operatief
Wanneer uw klachten niet reageren op de genoemde behandelingen of u niets voelt voor steunzolen en/of schoenaapassingen zijn er operatieve mogelijkheden. Welke operatie nodig is hangt o.a. af van de ernst van de artrose, de mate waarin u last hebt en uw activiteitenniveau.

Operatiemethoden
Er zijn grofweg drie operatieve behandelmethoden:

  • 1. 'Schoonmaken' van het gewricht, de 'cheilectomie'.
  • 2. Vastzetten van het gewricht, de artrodese
  • 3. Verwijderen van het gewricht, de operatie volgens Brandes.

1. Cheilectomie
Deze operatie is alleen mogelijk is als het gewricht nog niet té erg is aangetast. Alle botuitsteeksels (de osteofyten) worden verwijderd, met name aan de bovenkant en zijkanten. Hierdoor verdwijnt niet alleen de bult aan de bovenkant, maar neemt ook de beweeglijkheid toe. Het nadeel is dat de slijtage in het gewricht blijft bestaan. Deze kan in de loop van de tijd toenemen en ook weer klachten geven.

Schermafbeelding _2016_02_16_om _151936

2. Artrodese
Dit is de meest toegepaste operatie voor een matige tot ernstige hallux rigidus. Het gewricht wordt vastgezet in een functionele stand, die enige afwikkeling toelaat. Dit gebeurt met een plaatje en schroefjes. Het resultaat is permanent en de pijn is voor de rest van het leven opgeheven. Het nadeel is duidelijk: de grote teen kan niet meer bewegen in het gewricht met het eerste middenvoetsbeentje. Er blijft overigens wel beweeglijkheid bestaan in het gewrichtje tussen de twee kootjes van de grote teen zelf. De artrodese is een kleine ingreep, die in het HagaZiekenhuis via een dagopname wordt verricht. De nabehandeling is met zes weken gipsschoentje.

Na Brandes Operatie
MTP_1_dese _bovenaanzicht
Na atrodese bovenaanzicht

MTP_1_dese _zijaanzicht

Na atrodese zijaanzicht

3. De operatie volgens Brandes
Bij deze ingreep wordt een stukje van de basis van het eerste kootje weggenomen. De osteofyten worden verwijderd en een stukje kapsel wordt ingehecht. Het voordeel van deze ingreep is dat dit onder plaatselijke verdoving kan plaatsvinden en dat het gewricht beweeglijk blijft. Het nadeel is dat de teen korter wordt en er een behoorlijk krachtsverlies van de grote teen optreedt. Dit kan later dan weer leiden tot klachten van pijn in de rest van de voorvoet. Dit is de reden dat deze ingreep in het HagaZiekenhuis alleen toegepast wordt bij oudere patiënten, die niet veel en ver meer (hoeven te) lopen.

Kunstgewricht
Net als bij de enkelartrose worden er voor dit kleine gewricht ook wel kunstgewrichtjes geplaatst. Maar het verschil is dat de enkelprothese zich nu ontwikkeld heeft tot een betrouwbare operatie met een goed resultaat over een langere tijd. Dit is voor het kunstgewrichtje in de grote teen nog bepaald niet het geval. De huidige stand van de wetenschap is nu zo dat een vergelijking tussen de lange termijn uitkomst van een prothese en artrodese ruimschoots in het voordeel van de artrodese uitvalt.

Resultaten

De resultaten van de operatieve behandeling van een hallux rigidus zijn over het algemeen erg goed.

  • Bij de artrodese is het percentage tevreden clienten na 10 jaar ongeveer 95%.
  • Bij de cheilectomie ligt dat wat lager, omdat de artrose blijft bestaan en, op wat langere termijn, dan nogal eens klachten gaat geven. Gelukkig kan dan alsnog een artrodese gedaan worden.
  • Bij de operatie volgens Brandes ligt het tevredenheidspercentage, zeker bij de wat jongere patiënt, wat lager, ca. 80%. Dit vormt dan o.a. ook de reden dat deze ingreep in het HagaZiekenhuis niet meer bij patiënten onder de 70-75 jaar wordt toegepast.

Mogelijke complicaties

Zoals bij alle chirurgische ingrepen is er een kleine kans op complicaties. Gelukkig komen deze slechts weinig voor. Algemene complicaties zijn infectie, trombose en nabloeding.

Specifieke complicaties bij hallux rigidus chirurgie zijn: een niet optimale stand, bijvoorbeeld de grote teen staat iets te veel omhoog of het niet aan elkaar groeien van het vastgezette gewrichtje. Hier kan wel iets aan gedaan worden, alleen betekent dat meestal een her-operatie. Soms kan er een plekje met gevoelloosheid aan de voet ontstaan, omdat een huidzenuwtje verkleefd of beschadigd kan raken door de ingreep.

Downloads

Folder Vastzetten van de grote teen

Contact

Orthopedie 
Locatie Leyweg

Telefoon(070) 210 6398

image_3006Meer informatie
Locatie Sportlaan

Telefoon(070) 210 6398

image_3006Meer informatie
Juliana Kinderziekenhuis

Telefoon(070) 210 7300 (afsprakenbureau)