Artrose hand & pols

Wat is het

Artrose is een aandoening van de gewrichten, ook wel gewrichtsslijtage genoemd. Een gewricht is een bewegende verbinding tussen twee botstukken. In een gezond gewricht zijn de uiteinden van deze botstukken bedekt met een dikke laag glad en veerkrachtig kraakbeen, zodat de botuiteinden (gewrichtsoppervlakken) soepel over elkaar kunnen bewegen. Bij artrose is het kraakbeen beschadigd (dunner en minder veerkrachtig), waardoor de gewrichtsoppervlakken minder soepel over elkaar kunnen bewegen. Dit geeft pijn en een verminderde beweeglijkheid. Als reactie op vermindering van het kraakbeen en de daardoor veranderde belasting van het gewricht, kan het gewricht botuitsteeksels (osteophyten) gaan vormen en misvormd raken (afbeelding 1 en 2). In de loop van de tijd kan de artrose toenemen. Er bestaat geen genezing. Artrose kan in alle gewrichten van het lichaam voorkomen, maar komt relatief vaak voor in de hand en pols.

Artrosis _1__RD

Afbeelding 1: Links een normaal gezond gewricht en rechts een versleten gewricht met verdund en beschadigd kraakbeen, osteophyten en een geïrriteerd verdikt gewrichtskapsel.

Oorzaak

Artrose kan meerdere oorzaken hebben. Artrose ontstaat door een verstoorde balans tussen de belastbaarheid (met herstelmogelijkheden) van het kraakbeen en de dagelijkse mechanische belasting van het gewricht. Zo kan artrose ontstaan doordat de belasting langdurig te hoog is, maar ook bij een normale belasting als het kraakbeen van nature te zwak is. Erfelijke factoren spelen in 30% een rol.

De meest voorkomende oorzaak van slijtage (artrose) is het natuurlijk proces bij het ouder worden. Zowel verminderde kwaliteit van het kraakbeen op hogere leeftijd als de reeds langdurige (over)belasting spelen hierbij een rol. Artrose kan ook ontstaan na directe beschadiging van het kraakbeen bij een botbreuk. Na een bandletsel van vinger of pols kan een veranderd en onnatuurlijk bewegingspatroon leiden tot verhoogde belasting van een gewricht en daardoor tot vervroegde artrose op jonge leeftijd (zie ook SL laesie).

Ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, jicht en infectie leiden via een ander mechanisme, namelijk een ontsteking van het gewrichtskapsel, tot vergelijkbare beschadigingen van kraakbeen en gewricht.

Artrose in de hand is de meest voorkomende plaats van artrose. Artrose in de hand komt vaker voor dan in de knie of heup. In de hand ontwikkelt de artrose zich vooral op de volgende drie plaatsen:

1/ het eindgewricht van de vinger, dit is het gewricht bij de vingertop (distale interfalangeale (DIP) gewricht)(afbeelding 2);

2/het duimbasis gewricht, waar de duim en de pols samenkomen (trapeziometacarpale (TMC) gewricht) (zie duimbasis artrose);

3/het middelste gewricht van de vinger (proximale interfalangeale (PIP) gewricht) (zie vingergewricht prothese).

Artrose in het pols gewricht komt ook regelmatig voor. Het komt vaker voor aan de duimzijde dan aan de pinkzijde van de pols. Langdurig bestaande bandletsels of oude breuken van polsbotjes zijn veel voorkomende oorzaken van artrose in de pols. Hierdoor kan reeds op jonge leeftijd (vervroegde) slijtage optreden.

Klachten

Pijn en stijfheid van het aangedane gewricht zijn de voornaamste klachten van artrose. De klachten nemen toe bij belasten en als er kracht wordt gebruikt. Het gewricht is vooral ook stijf na een tijdje niet bewegen, zoals 's ochtends. De klachten kunnen ook meer zijn na een periode van rust, waarbij ze verminderen binnen het eerste half uur van bewegen. Dit wordt startpijn genoemd.

Soms is het vingergewricht of de pols ook verdikt of gezwollen. Dit kan veroorzaakt worden door vochtophoping in het gewricht of extra botvorming aan rand van de gewrichten (botuitsteeksels, osteophyten). Dit is goed zichtbaar bij de vingergewrichten, de vingers zien er dan 'knokig' uit (afbeelding 2).

Kenmerkend voor artrose van de vingergewrichten, naast pijn en verdikking, is dat de vingers niet meer helemaal kunnen strekken of buigen. Ook de kracht is verminderd.

Kenmerkend voor artrose aan het duimbasis gewricht is een diepe, zeurende pijn aan de basis van de duim ter plaatse van de handpalm. Grijp- en knijpkracht nemen mogelijk af, waardoor het moeilijk wordt potten te openen of sleutels te draaien (zie duimbasis atrose).

Artrose Vinger

Afbeelding 2: Links; verdikt vingergewricht zichtbaar. Rechts; röntgenfoto toont een osteophyt (witte pijl) ter plaatse van het verdikte en versleten gewricht.

Behandeling en Operaties

De behandeling is gericht op pijnverlichting en functieherstel. Genezing van artrose bestaat helaas niet.

Tegen de pijn kunnen ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID's) of andere pijnstillende middelen worden genomen en, als de artrose opspeelt, kunnen korte rustperioden verlichting bieden. Ook het dragen van een vinger- of polsspalk bij bepaalde activiteiten kan verlichting geven en gebruik van de hand verhogen (zie b.v. duimbasis artrose). Diverse typen afneembare spalken (braces) kunnen worden aangemeten en gemaakt (afbeelding 3). Het is belangrijk de vingers te blijven bewegen, maar de hand niet meer te belasten dan nodig is. Specifieke aanpassingen en hulpmiddelen ter ontlasting van de aangedane gewrichten tijdens belastende dagelijkse handelingen kunnen worden voorgeschreven. Een corticosteroïde injectie kan bij beginnende artrose tijdelijk vermindering van de klachten (symptomen) geven, maar geneest de artrose niet.

3_duimbrace _CAFP06ZI

Afbeelding 3: afneembare brace voor gebruik bij duimbasis artrose.

Een operatie kan wenselijk zijn als de bovengenoemde conservatieve behandelingen geen effect hebben en als u te veel pijn heeft of te veel functieverlies ervaart. In de meeste gevallen weet u dit zelf het beste en geeft u zelf goed aan wanneer het tijd wordt voor een operatie. Het doel van een operatie is het functioneren van de hand of pols zoveel mogelijk te herstellen en de pijn weg te nemen of naar een aanvaardbaar niveau te brengen. Er bestaan drie operatieve methoden ter behandeling van artrose:

1. Artrodese
Een operatieve methode is het vastzetten van het gewricht, een zogeheten artrodese (zie b.v. LCTH artrodese). Het aangedane gewricht kan dan niet meer bewegen, maar kan dan wel weer pijnvrij worden belast. Een artrodese wordt vooral gebruikt bij artrose van eindgewrichten (DIP) van de vingers.

2. Plaatsen van kunstgewricht / prothese
Een tweede operatieve methode is de gewrichtsvervangende operatie. Het aangedane gewricht wordt vervangen door een kunstgewricht (prothese). Deze methode wordt vooral gebruikt bij artrose van basis (MCP) en midden gewricht (PIP) van de vingers (zie vingergewricht prothese) en het polsgewricht (zie polsprothese).

3. Resectie artroplastiek
Een derde operatieve methode is de zogenaamde 'resectie-artroplastiek'. Het aangedane gewrichtsoppervlak wordt verwijderd en de verkregen holte wordt opgevuld met een rolletje peesweefsel (de 'sardellen' of 'ansjovis' plastiek). Deze methode wordt vooral gebruikt bij artrose van de duimbasis (zie duimbasis artrose).

Keuze operatie

Alle operatieve methoden hebben voor- en nadelen. Welke methode wordt verricht, is afhankelijk van het aangedane gewricht, de mate van artrose en uw wensen ten aanzien van beweeglijkheid en belastbaarheid van het gewricht. In overleg met u wordt de meest geschikte behandeling gekozen.

Tot slot

Voor meer informatie kunt u een afspraak maken op het Haga Hand- en Polscentrum of de polikliniek Orthopedie via nummer 070 - 2106398.

Contact

Orthopedie 
Locatie Leyweg

Telefoon(070) 210 6398

image_3006Meer informatie
Locatie Sportlaan

Telefoon(070) 210 6398

image_3006Meer informatie
Juliana Kinderziekenhuis

Telefoon(070) 210 7300 (afsprakenbureau)